Horen, zien en zwijgen. De vraag is niet wat, maar waarom.

Nog steeds is de belangrijkste vraag in en om de boekenbranche, wat lees jij? Met die vraag gaat het niet om wat deze persoon voor genre leest, het gaat om de vorm. De afgelopen jaren is het schijnbaar gangbaar geworden om een kant te kiezen, óf je kiest voor digitaal lezen óf je kiest voor het papieren boek. Daarbij moet vooral uitgelegd worden waarom deze keuze is gemaakt. Gezien de huidige ontwikkelingen is dit een totaal irrelevante vraag geworden. De vraag moet niet zijn ‘wat lees jij?’ maar ‘waarom lees jij nog?’.

Donderdag 19 januari jl. mocht ik aanschuiven bij Premtime op Radio 1. Het ging in dit programma over de toekomst van het boek, luisteraars werd de vraag gesteld wat zij lazen en waarom. Ook hier ging het over de vorm en niet over de inhoud. De media houden van tegenstellingen en het e-book vs het papieren boek is hier een welkom onderwerp voor. Deze discussie wordt nu al een paar jaar gevoerd en het lijkt alsof er niet voorbij dit onderwerp gekomen kan worden.

Voor de zoveelste keer staat er weer een discussie op het programma waarin besproken wordt of het boek nog wel toekomst heeft. De illusie is dat dit soort discussies een oplossing met zich mee brengen om het boek in de toekomst veilig te stellen. Vaak (lees altijd) komen dit soort discussies niet verder dan usual suspects uit de boekenbranche die eenstemmig concluderen dat het papieren boek nooit zal verdwijnen en dat het e-book geen bedreiging is. Dit vaak onderbouwd vanuit hun eigen liefde voor papier en wishful thinking, buitenlandse trends worden genegeerd of gebagatelliseerd.

De discussie of het papieren boek verdwijnt of wanneer het e-book doorbreekt is niet belangrijk en heeft geen toegevoegde waarde. Niemand kan de markt dusdanig veranderen dat deze van koers gaat veranderen.

Dat het binnen de boekenbranche vaak een kwestie is van het één willen horen en Oost-Indisch doof zijn voor het ander, blijkt wel uit twee soorten meningen over boeken en e-books. De eerste mening was van ‘trendwatcher’ Vincent van Dijk. Hij voorspelt het volgende:

“Ja, we gaan dit jaar weer volop lezen! In 2012 bellen we niet meer om het bellen, de tv gaat uit, we zijn nieuwsmoe dus de kranten leggen we ook naast ons neer. Je ziet in de trein en in wachtruimten steeds meer mensen weer een boek uit hun tas halen. Een boek van papier. “

De vlag ging nog net niet uit bij uitgevers en boekhandelaren, eindelijk iemand die schrijft wat zij graag willen horen. Dat ze nog nooit gehoord hadden van deze trendwatcher maakte niet uit, het ging om de boodschap. Op Twitter ging het artikel fors rond en vanzelfsprekend in dit soort situaties besteedde Boekblad er ook aandacht aan. De goede man werd nog net niet gehuldigd en ere-lid gemaakt van GAU.

Zet naast deze reacties de oorverdovende stilte die volgde na een uitstekende column van Hans Bousie. Hij trok in zijn column vergelijkingen tussen de boekenbranche, Pathe en Kodak.

“Nu de ebookmarkt. En nu niet zeggen dat die heel anders is, anders mag u nooit meer in het boekenvak werkzaam zijn. U gaat dus ebooks verkopen! Maar dan wel met verstand. U gaat er voor zorgen dat die markt zijn eigen dynamiek krijgt. En dat gebeurt nu nog helemaal niet.“

Een opdracht waar op gereageerd kan en mag worden. De waarheid blijkt anders:

@boezeman doodse stilte….#voordestorm—
Hans Bousie (@HansBousie) January 23, 2012

Hieruit blijkt wel hoe eenzijdig de beleving rondom de digitale ontwikkelingen is. Horen wat je wilt horen, negeren wat je niet aanstaat. Kritische geluiden worden vaak afgedaan als zuur of negatief. Hier hebben deze personen op zich een punt. Er wordt namelijk veel geklaagd in de boekenbranche. Enerzijds zijn er de digitale lezers die klagen over het gebrekkige aanbod, de hoge prijzen, de beveiliging en het feit dat ze vaak worden neergezet als lezers van nepboeken. Anderzijds zijn er de papieren tijgers die zich druk maken over het boek, dat er teveel aandacht is voor de webwinkels, dat er teveel aandacht wordt geschonken aan de digitale ontwikkelingen en de negativiteit van de andere groep.

Uitgevers verkopen verhalen, verhalen die gemaakt worden door auteurs, uitgevers maken deze verhalen beter en zorgen dat het verhaal het best tot haar recht komt. Uitgevers verkopen geen boeken, al denkt menig uitgever hier anders over. De boekenbranche komt maar moeizaam over het punt heen om de vorm los te laten. Het moet voor een uitgeverij niet uit maken of zij boeken of digitale boeken verkopen. Blindstaren op één productgroep is strategisch niet verantwoord, ook hier geldt wederom dat het geen kwestie van kiezen is, maar van alle vormen exploiteren. Zorg als uitgever én boekhandelaar dat je de consument tegemoet komt, de consument bepaalt zelf wat hij of zij wil. De tijd dat de branche zelf kon bepalen wat de consument ging lezen is definitief voorbij. De macht ligt bij de consument.

Het credo ‘Content is king’ is passé. Het nieuwe credo is ‘Contact is king!’

Hoe zorg je als uitgever en boekhandelaar er voor dat je de consument bereikt en zo ver krijgt dat deze persoon ook daadwerkelijk een aankoop verricht? De vorm waarin deze consument het verhaal wil lezen moet niet van belang zijn, belangrijker is dat deze consument bereid is geld uit te geven voor dit product. Stop met het opdringen van het papieren boek, laat de consument zelf kiezen, voorzie deze consument in keuzes en verdien daar geld mee.

De energie die wordt gebruikt om met elkaar in discussie te gaan en elkaar te proberen te overtuigen waarom de ene vorm beter is dan de ander, kan beter ingezet worden voor een veel belangrijker doel. Hoe zorgen we er voor dat mensen blijven lezen? Waarom zouden mensen nog boeken blijven lezen, waarom zouden ze überhaupt nog blijven lezen? Er zijn anno 2012 en zeker de komende jaren zoveel verleidingen en afleidingen dat de boekenbranche zich beter kan inzetten om deze mensen aan het lezen te houden.

De vraag ‘wat lees jij, papier of digitaal’ moeten wij achter ons laten. Of mensen over 30 jaar nog van papier lezen is niet relevant, hier hebben we geen invloed op, dat bepaalt de consument zelf. We moeten ons hardop gaan afvragen, hoe zorgen we er voor dat mensen over 30 jaar nog steeds verhalen lezen? Hoe kunnen wij de consument blijven inspireren, vermaken, laten wegdromen of ontroeren in de komende decennia, dat moet het vraagstuk worden in de boekenbranche.