Onderstaand artikel is gepubliceerd in NRC Handelsblad van 19 juli 2011. (Origineel artikel)
Wet gratis schoolboeken heeft de concurrentie niet aangewakkerd en prijzen niet verlaagd. De Wet gratis schoolboeken moest de markt voor lesmateriaal openbreken. In werkelijkheid is het tegenovergestelde bereikt, constateert Bas Vermond.
Bij veel ouders van middelbare scholieren ging in 2008 de vlag uit. Door invoering van de Wet gratis schoolboeken hoefden ouders niet langer zelf het lesmateriaal voor hun kinderen te betalen. Voortaan moesten de scholen daarvoor opdraaien. Middelbare scholen krijgen sinds 2008 een vergoeding van 316 euro per leerling van de rijksoverheid om schoolboeken aan te schaffen. Als de order voor schoolboeken op een school boven de 193.000 euro komt te liggen, moeten scholen de levering van het lesmateriaal Europees aanbesteden.
Een van de doelen van de schoolboekenwet was dat er meer concurrentie zou ontstaan op de markt van schoolboeken. Dit zou moeten leiden tot lagere prijzen voor lesmateriaal in het voortgezet onderwijs. Dat hebben we gemerkt. Nog maar twee grote distributeurs voorzien scholen van schoolboeken. Dit zijn de boekhandels Iddink en Van Dijk Educatie. Deze twee bedrijven hebben samen tussen de 95 en 100 procent van de schoolboekenmarkt in handen. Door overnames van kleinere educatieve boekhandels hebben deze twee partijen samen een monopoliepositie gecreëerd. Als een school de levering van schoolboeken Europees aanbesteedt, zijn zij vaak de enige twee partijen die inschrijven. Doordat ze de keuze hebben uit slechts twee leveranciers, is het voor scholen nagenoeg onmogelijk om kortingen te bedingen. Ze kunnen immers niet schermen met andere aanbiedingen.
De prijs van een boekenpakket stond voorheen niet vast. Doordat elke school tegenwoordig een vastgesteld bedrag per leerling ontvangt, werkt dat bedrag ineens als richtprijs voor schoolboekendistributeurs. Ze weten exact hoeveel geld scholen te besteden hebben aan schoolboeken. De twee grote distributeurs kunnen door deze kennis eenvoudig een pakket op maat maken dat precies voldoet aan het schoolbudget. Nieuw ontworpen materiaal – zeker digitaal – is duur. Dit valt al snel buiten het budget. Iddink en Van Dijk Educatie hebben de positie om scholen te adviseren welk lesmateriaal ze het best kunnen aanschaffen, ook al is dat niet altijd van de beste kwaliteit.
Het gevaar bestaat dat deze partijen de leermiddelen aanraden waarop ze de grootste winst kunnen maken. Als gevolg hiervan is het voor uitgevers nagenoeg onmogelijk geworden om nieuw (digitaal) lesmateriaal aan te bieden. Door de verplichte aanbesteding mogen scholen niet meer rechtstreeks handelen met uitgevers. Zelfs voor inlogcodes van websites die via e-mail ter beschikking kunnen worden gesteld, moet een school aankloppen bij de distributeur. Het ondernemersrisico voor de distributeur is nihil. Toch strijkt deze gemiddeld een kwart van het beschikbare boekenbudget op.
De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft de situatie op de schoolboekenmarkt onderzocht. De resultaten werden in februari gepresenteerd. Hieruit bleek dat scholen meer op de kosten zijn gaan letten na invoering van de schoolboekenwet, maar dat dit niet heeft geleid tot een verlaging van de prijs van schoolboeken. Ook constateerde de NMa dat toetreding tot de markt lastig is voor uitgevers, door de complexiteit en door de hoge kosten die zijn verbonden aan de ontwikkeling van nieuwe lesmethodes.
Boris van der Ham (D66) heeft begin maart, naar aanleiding van het NMa-rapport, Kamervragen gesteld aan minister Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) over de werking van de Wet gratis schoolboeken. De minister wilde nog niet inhoudelijk reageren, omdat de nieuwe wet nog wordt geëvalueerd. De Wet gratis schoolboeken heeft dus geleid tot een situatie waarin alle betrokken partijen vast lijken te zitten aan elkaar. Scholen werken nagenoeg alleen samen met Iddink en Van Dijk Educatie. Uitgevers zijn overgeleverd aan hun eisen. De beide distributeurs zelf vechten onderling een hevige strijd uit om de grootste schoolboekendistributeur van Nederland te worden. Rechtszaken worden niet geschuwd.
De NMa heeft niets strafbaars geconstateerd en laat het vooralsnog bij één pagina aanbevelingen. De minister is begonnen met een eigen onderzoek. Ze wil de resultaten afwachten. De brancheorganisatie van uitgevers staat met de rug tegen de muur. Zij signaleert een negatieve spiraal voor haar uitgevers en is niet bij machte om de situatie te veranderen.
Hoe moet dit verder? Een eerste stap zou kunnen zijn als scholen hun aanbesteding aanbieden in delen, percelen genoemd. Dan kunnen ook kleine(re) distributeurs of uitgevers inschrijven op de aanbesteding. Minister Van Bijsterveldt zou er goed aan doen als ze de schoolboekenkosten niet meer per leerling expliciteert, maar opneemt in het algemene schoolbudget. Dan is het voor distributeurs onduidelijk hoeveel de schoolboekenvergoeding exact is. Deze kan dan niet meer dienen als richtprijs voor het samenstellen van een schoolboekenpakket.
Je ziet hier (en in het basisonderwijs) dat ook de grote uitgeverijen gewoon vast blijven houden aan de manier van werken die ze al decennia gewend zijn. En de digitale materialen die ze aanbieden zijn vaak replica’s van de papieren variant.
Echter, scholen en vooral leerlingen zitten hier niet op te wachten. Maar scholen zitten ook hier vaak vast aan de macht van de grote leveranciers en uitgeverijen en de hoge kosten die ze rekenen voor zwaar verouderd materiaal.
Wij merken zelf dat basisscholen toe zijn aan vernieuwing en dat zal bij het Voortgezet Onderwijs net zo zijn. Je kunt je daarbij afvragen of uberhaupt het hele principe ‘schoolboek’ nog wel van deze tijd is! En dat digitaal materiaal duur is, is onzin. Ik durf te beweren dat je als school door te digitaliseren 30 tot 50% van de kosten kunt besparen! En volgens mij kunnen scholen die kosten vast aan betere zaken besteden!
Dag Douwe,
Gevoelsmatig zeg ik dat u niet wordt gehinderd door enige kennis van zaken. Ten eerste gaat het stuk over de schoolboeken distributeurs en niet over uitgevrijen. Ten tweede heeft u geen idee wat het kost voor een uitgeverij om digitaal materiaal te ontwikkelen. Daarbij: boeken worden in grote hoeveelheden afgenomen en digitaal materiaal niet, dat verklaart (deels) het prijsverschil.
Nou, eerlijk gezegd heb ik wel enige kennis van zaken. En vooral wat betreft de kosten om digitaal materiaal te ontwikkelen. We doen dit namelijk zelf ook en vandaar dat ik dus stellig durf te beweren dat je een dergelijke besparing kunt bewerkstelligen. Dat dit niet lukt bij de grote uitgeverijen zal vast kloppen. Het vereist een andere manier van ontwikkelen die bij uitgeverijen gewoon nog niet ingedaald is. Er wordt inderdaad nog steeds gedacht in boeken en in hoeveelheden boeken. Het is een andere manier van denken en een andere manier van ontwikkelen…
Ik geloof er geen klap van dat ‘digitaal lesmateriaal’ voor lagere kosten en andere veelbezongen voordelen gaat zorgen. Een boekenset voor mijn vak kost gemiddeld zo’n 50 euro en dat wordt over zes jaar afgeschreven: 9 euro per leerling per jaar. Met het boek kunnen leerlingen altijd en overal probleemloos werken: in de klas, drie tafeltjes verderop, op de gang, in de mediatheek, buiten in het gras, thuis aan de huiskamertafel, thuis aan het kinderbureau, in bed. Het overzichtelijke, fysieke formaat en het snelle bladeren helpt hen zoeken en onthouden wat waar staat. Twee leerlingen kunnen probleemloos uit hetzelfde boek lezen en als leraar kan ik het zelfs op z’n kop lezen, wat in de klas verdomd handig is. Even snel drie bladzijden terug of twee verderop bladeren kost een halve seconde. Kopiëren: boek even onder de machine, één knop indrukken, klaar.
Mag ik u de technische ongemakken van een stuk ‘educatieve software’ besparen? Het zal nog een hele tijd duren voordat er ‘digitaal leermateriaal’ op de markt komt dat dezelfde fantastische eigenschappen heeft als schoolboeken hebben.
Dan de prijs. Een licentie voor een stukje hulpsoftware voor mijn vak komt op 10 euro per leerling per jaar. Daarmee zijn ze voor één vakonderdeeltje (spelling) gered, en dat is ongeveer 10% van het programma. Dat kost dus al meer dan de afschrijving van een hele boekenset. Terwijl de uitgever in hoofdzaak de ontwikkelkosten en wat technische kosten heeft, maar niet de hele bliksemse boel in vierkleuren in China hoeft te laten drukken en in Italië hoeft te laten inbinden (of andersom) en in zware dozen hoeft te laten transporteren.
Nee, digitaal materiaal is een leuke aanvulling op het bestaande papieren aanbod. Maar ik zeg: leve het bestaande aanbod! En het gemak daarmee voor leerling en leraar. En om die paar spel- en drukfoutjes malen we niet, hoor.
Vragen van het lid Van der Ham (D66) aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen inzake het beter aanbesteden van de ‘gratis schoolboeken’
1)
Wat is uw inhoudelijke reactie op het artikel ‘Wat een mislukking, die schoolboekenwet’? Kunt u de geschetste problemen die in het artikel worden aangegeven bevestigen? Zo nee, welke niet, en waarom niet?1)
2)
Wat is uw inhoudelijke reactie op de voorgestelde verbeterpunten in het artikel, namelijk dat scholen hun aanbesteding aanbieden in percelen; dat de schoolboekfinanciering niet meer per leerling wordt geexpliciteert, maar opneemt in het algemene schoolbudget?
3)
Is de regering bereid om de evaluatie van de effectiviteit van de gratis schoolboeken te vervroegen?
1) NRC Handelsblad, 19 juli 2011, “Wat een mislukking, die schoolboekenwet” door Bas Vermond
Als je als 1 school digitaal materiaal ontwikkelt, kan dat inderdaad enorm succesvol zijn tegen relatief lage kosten. Binnen jouw school. Op 1 server voor 30 PCs. En als je het netjes organiseert kan het zelfs binnen jouw scholengroep een succes worden. Als al je leraren zich netjes aan de door jou geformuleerde protocollen houden, en als ze allemaal even ‘tech savvy’ zijn als je systeembeheerder en de ontwikkelaar van het digitale materiaal. Een uitgeverij heeft vrij forste aanloopkosten onder andere omdat zij zich moet houden aan een aantal internationale standaards voor het beschikbaar maken van digitale content. Deze standaards zijn, ondanks heel hard werk en veel overleg, nog altijd niet eenduidig en leveren bij ontwikkeling en implementatie van nieuwe producten in bestaande ELO’s regelmatig problemen op. Hier komt bij dat een uitgeverij een continuïteitsinvestering doet bij het ontwikkelen, beheren, leveren en updaten van digitaal materiaal, dat auteurs op een andere manier en intensiever begeleid moeten worden dan bij het maken van papieren titels, en dat een uitgeverij niet van de ene dag op de andere alle bestaande businessmodellen los kan laten om de eenvoudige reden dat je nieuwe business altijd uit bestaande business (plus een eventuele aanbesteding in het geval van de educatieve uitgeverijen) moet kunnen financieren. De agenten-rol van de distributeurs zou een faciliterende en stimulerende kunnen zijn, maar is nu door de krachtmeting tussen Iddink en Van Dijk eerder een voor alle betrokken partijen remmende factor. De door Vermond gedane aanbevelingen zijn daarom zo gek nog niet om eens te overwegen.
Het digitale verhaal is een andere dan die van de praktijk van gedrukte boeken. Iddink en van Dijk – ik heb als ouder met alletwee de leveanciers ervaring – hebben een riante positie binnen de studieboekenwereld.
Met aanbesteding zou ik vooral denken dat iedere partij een aanbieding doet en daarbij zijn prijs noemt. Het zou zeker kunnen dat de twee NL aanbieders – met zicht op beschikbare budget – prijsafspraken hebben gemaakt.
Wat is er op tegen dat bijvoorbeeld een Duitse distributeur met NL uitgevers een deal maakt en zo voor scholen een gunstiger aanbod realiseert?
Het enige minpuntje vind ik de publicatiedatum van dit artikel: was dit eerder gekomen, bv in maart jomgstleden, dat zou er misschien al voor komend schooljaar al iets kunnen veranderen.
Wauw boeiend artikel, ik wist niet dat dit allemaal aan de gang was.
Heb net 255 euro moeten betalen aan Iddink. Daar zitten de boeken natuurlijk niet bij dus kun je nagaan hoe blij ik ben dat de boeken gratis zijn.
De boekendistributeurs regelen dus ook meer zaken voor de scholen via hun sites dan alleen de boeken. Ook schoolkamp, sleutelkluis, schoolpasje, schoolfoto’s enzovoorts.
Als educatief auteur heb ik een meegewerkt aan een vernieuwende, prachtige digitale methode voor het vmbo die door de uitgever (ThiemeMeulenhoff) binnen 3 jaar nadat deze op de markt is verschenen, met ingang van augustus 2012 van de markt zal worden gehaald: http://www.wpsopdrachtenbank.nl
Een wel heel teleurstellende ontwikkeling, te meer daar het om prima content gaat en de ontwikkeling van die content enorm veel tijd heeft gekost en mij dus in financieel opzicht nauwelijks iets heeft opgeleverd.
De reden dat de uitgever er de stekker uittrekt is dat de verkoop van de methode stagneert. Bovendien vraagt de methode de nodige onderhoud – en dat brengt kosten met zich mee.
Goed digitaal lesmateriaal ontwikkelen, waarbij je de meerwaarde van digitale content benut (veel fotomateriaal om levensechte situaties in beeld te brengen, zelftoetsen voor leerlingen met feedback, invulbare pdf’s, heldere stappenplannen voor werkkaarten, plannings-, reflectie- en observatieformulieren) maken digitaal materiaal ontwikkelen duur. Daar komt nog bij dat ook de nodige onderhoud nodig is om (onder andere) alle browserupdates aan te kunnen.
Een boek ligt er en kan zonder enige herziening soms meer dan 10 jaar mee. Maar bij digitaal lesmateriaal gaat dat niet op. Boeken maken is de corebusiness van educatieve uitgeverijen, daar hebben ze alle verstand van, maar digitale content maken is een ander verhaal.
Let wel: ik heb het dan niet over eenvoudigweg omzetten van een lesboek naar e-book.
De gratis schoolboeken mogen wat mij betreft morgen afgeschaft worden. De enigen die er beter van zijn geworden zijn de distributeurs. Let wel: de twee distributeurs steken 30% van (bijna) ieder verkocht schoolboek (al dan niet digitaal) in de eigen zak! Deze winst komt dus niet meer terecht bij uitgevers. Dat dit hen beperkt in hun innovatiemogelijkheden laat zich raden. Ook merk ik dat bestaande methoden langer op de markt gehouden worden en niet vernieuwd worden. Onze foliomethode voor vmbo is in 11 jaar niet vernieuwd en zal ook de komende jaren niet vernieuwd worden. De investering is gemaakt, het boek loopt nog steeds redelijk (andere concurrerende uitgeverijen doen hetzelfde) dus waarom zou je geld steken in het vernieuwen van een methode?
Als uitgever kun je wel weigeren akkoord te gaan met die 30%, maar beide distributeurs hebben een zodanige monopoliepositie dat ze weinig anders kunnen dan akkoord gaan. Anders wordt het boek simpelweg niet verkocht.
Als educatief auteur raakt dit mij ook in mijn portemonnee. Met andere woorden: zou de uitgever wel kiezen voor een vernieuwing van lesmateriaal, dan krab ik mij nog eens achter de oren: wat kost het me aan tijd? Wat levert het me op?
Overigens: uitgeverij ThiemeMeulenhoff schijnt zelfs sowieso zijn handen af te willen trekken van het vmbo: te arbeidsintensief, te veel leerwegen, te kleine oplagen en dan nog de praktijk van het kopiëren van werkboeken: het is niet meer rendabel.
Die ontwikkeling is naar mijn idee een rechtstreeks gevolg van de gratis schoolboeken.
De oplossing dat het schoolboekenbudget wordt opgenomen in het totale budget lijkt me geen goed idee: de praktijk dat de distributeurs 30% winst opstrijken, blijft gewoon bestaan. Bovendien verandert het ook niets aan hun monopoliepositie.
Wat er fout is, is dat scholen het geld krijgen. Wat scholen namelijk niet uitgeven aan schoolboeken mogen ze zelf houden. Tel uit je winst als je werkboeken kopieert in plaats van koopt. Of werkboeken gewoon als lesboek gebruikt (leerlingen moeten antwoorden in schrift schrijven, in plaats van in werkboek). Of niet per leerling lesboeken aanschaft, maar per groepje leerlingen één boek. Wat ook gebeurt is dat scholen met elkaar een coöperatie vormen en geld voor schoolboeken besteden aan zogeheten spoorboekjes: scholen kopen dan bij elkaar telkens voor € 10,– per stuk spoorboekjes voor de leerlingen. Zo houden scholen een deel van het geld in de eigen zak.
Tenslotte: ik weet ook van een school die zijn docenten recentelijk heeft meegedeeld dat het op termijn de bedoeling is dat er gewerkt gaat worden met volledig gratis (digitaal) materiaal.
Dat dit de kopieerdrift zal aanwakkeren mag duidelijk zijn. Zoals ook duidelijk mag zijn dat dit nooit goed kan zijn voor de kwaliteit van het onderwijs.
Gratis schoolboeken? Laten we ze alsjeblieft zo snel mogelijk afschaffen!
Annemiek Verhoef,
Educatief auteur
@Annemiek Verhoef,
je zegt: “De gratis schoolboeken mogen wat mij betreft morgen afgeschaft worden. De enigen die er beter van zijn geworden zijn de distributeurs. Let wel: de twee distributeurs steken 30% van (bijna) ieder verkocht schoolboek”
Ouders hoeven nu geen 500 euro te betalen per leerling. Wel de andere kosten die de distributeur ook in rekening brengt, zie de bijdrage van Sietske.
En dat de distributeur 30% vangt, nou nou het is me wat. Boekhandels krijgen toch ook hun deel, 40%? Moet de distributeur dan maar gratis werken? Ze verrichten wel meer werk dan een boekhandel: inname gebruikte boeken, controle, administratie, samenstelling nieuwe pakketten, verzending etc. etc.
Ik snap dat je gefrustreerd bent door het beleid van Thieme Meulenhoff, maar ik hoop niet dat dit je waarneming kleurt…
@Tim
Het gaat mij niet om eventuele frustraties voortkomend uit beleid van Thieme Meulenhoff; het gaat mij om het feit dat de wet zijn doel voorbijschiet. Dat lesmateriaal minder vaak vernieuwd wordt, vind ik een kwalijke zaak. Dat distributeurs een monopoliepositie hebben ook. Dat ook van digitale leermiddelen die alleen uitgeleverd moeten worden (want licentie) om en nabij 30% wordt ingehouden, vreemd. Nog vreemder als van Dijk en Iddink zich met de inhoudelijke kant van de zaak bemoeien en bepaalde leermiddelen afraden en andere aanraden.
Als ouder heb ik ook met de gratis schoolboeken te maken. Ook al stelt de controle niets voor (enkel het aantal boeken wordt geteld, meer niet), van Dijk doet natuurlijk wel wat. Dat zie ik heus wel. Dat ontken ik ook niet, al is dat dan wel heel riant beloond.
Toch, waar het mij vooral om gaat is dat distributeurs de lachende derde zijn en dat de wet gratis schoolboeken op deze manier zijn doel volledig voorbijstreeft. Misschien moeten we terug naar de situatie zoals die in het eerste jaar gold: dat ouders het geld kregen?
@Annemiek
Als ouder heb ik ook de controles meegemaakt bij het inleveren van de schoolboeken: zowel bij Iddink en later toen de school overstapte bij van Dijk.
Je moest hele lijsten meeleveren en alle boeken werden nagekeken, niet alleen geteld.
Ik ben het met je eens dat van Dijk en Iddink in een tamelijk riante positie zitten, maar van een inhoudelijke inmenging is mij niets bekend: School bepaalt het leerpakket.
Dat het lesmateriaal minder vaak vernieuwd wordt, is mij niet bekend.
In ieder geval is het pakket dat mijn zoon krijgt voor 90% gloednieuw met een paar gebruikte boeken.
Ik zie ook niet het verschil in optreden van de distributeurs van voor de gratis boekenperiode en nu. Het enige verschil is het bedrag dat wordt afgeschreven: aanzienlijk lager.
En de service is hetzelfde. Goed zolang het goed gaat. Bij problemen erg moeilijk bereikbaar.
Noem mij overigens één bedrijf in Nederland met een klantenservice, waar je gewoon naar kunt opbellen en een echt mens aan de telefoon krijgt.
Veel bedrijven hebben die mogelijkheid al jaren niet meer.
Daar mag de NL regering eens serieus naar kijken!
@Tim
Laten we niet afdwalen …
Mijn ervaring als ouder wat betreft inleveren van schoolboeken is een andere – zie wat ik daarover eerder schreef. Het was dat en niet meer.
90% gloednieuwe boeken is bepaald niet mijn ervaring. Sommige boeken zaten duidelijk al meer dan 8 jaar in pakket, zoals was te zien aan de (oude) schoolstempels. Dat er minder vaak vernieuwd wordt is niet alleen waar de school voor kiest, maar hangt natuurlijk ook samen met of nieuwe methodes op de markt zijn. Ik merk en zie als auteur van educatieve leermiddelen dat gekozen wordt om methoden langer in de markt te houden.
@Annemiek
Drie jaar geleden kocht ik een ereader in de naieve veronderstelling, dat de 16 kilo schoolboeken van mijn zoon daar makkelijk in pasten.
Behalve dat de schoolboeken uitsluitend in gedrukte vorm verkrijgbaar waren, bleken ook talloze andere titels (algemene boeken) niet als eboek uitgegeven.
Nog steeds, anno 2011, zijn de gevolgen van jarenlang traineren van digitale boeken, het ontmoedigen door middel van prijsbeleid, DRM en beschikbaarheid merkbaar.
Dat reken ik de uitgevers en de boekhandels aan.
Zelfs nu nog doet CPNB vrijwel niets voor promotie van eboeken, de aanstaande Manuscripta zal wederom een anti-eboeklobby worden met geweeklaag en sneue praatjes.
De nieuwe Directeur Eppo van Nispen zegt – in tegenstelling tot zijn voorganger en erkende eboekhater Kraima – dat het binnenkort gaat gebeuren.
Straks nemen auteurs zelf het heft in handen: maken zelf – in jouw geval – deals met scholen voor een lespakket op maat.
Mijn zoon haalt op de ELO veel materiaal op en die kant kun jij ook op gaan.
Dan hebben de uitgevers het nakijken.
Er is dus hoop.
@Tim: Het is helemaal niet mijn wens dat ‘uitgevers het nakijken hebben’. Decennialang hebben vele educatieve uitgevers uitstekend werk verzet, vaak in nauwe samenwerking met auteurs uit de schoolpraktijk. Tot voor kort was er voor mijn vak – Nederlands – een uitstekend en divers aanbod aan schoolboeken, en omdat scholen en leraren nu eenmaal van elkaar verschillen kon dat diverse aanbod aan heel veel smaken en didacische keuzes recht doen.
Door de ‘gratis schoolboeken’-maatregel is die kwaliteit ernstig op het spel komen te staan. Uitgeverijen dragen veel grotere risico’s, laten dus bepaalde risico’s geheel na, wat het aanbod nu al versmalt, laat staan over een jaar of vijf als de bestaande leergangen allemaal verdwenen zijn. Dan krijg je een nog kleiner aanbod aan goede, geïntegreerde leergangen voor mijn vak, wat nog eens versterkt wordt doordat de keuzevrijheid door de schoolleiding wordt versterkt. Het duurste boek mag niet meer worden gekozen, ook niet als dat het beste boek is. We moeten het doen met ‘ook goed’ voor een lagere prijs. Maar we hebben het hier niet over kipfilet, maar over het boek waarmee jouw en mijn kinderen zo goed mogelijk moeten presteren in hun eigen belang. Het duurste boek is lang niet altijd het beste, maar als dat toevallig voor vak X of vak Y zo uitpakt, lijden de leerlingen daar dus schade – en hun leraren ook.
Annemiek schetst heel helder wat er op uitgeversniveau gebeurt: boeken sneller van de markt halen als de verkoop niet onmiddellijk een succes is. Is voor de uitgever niet zo’n ramp, want het grootste risico ligt toch bij de auteurs, die dan achteraf voor vijf euro per uur of minder blijken te hebben gewerkt.
Je doet alsof ouders zo’n groot financieel voordeel hebben bij de ‘gratis schoolboeken’-maatregel. Daarbij vergeet je twee dingen: de meeste ouders hadden die schoolboeken al gratis, omdat ze gebruik konden maken van de tegemoetkoming schoolkosten, waardoor in veel gevallen de boeken geheel vergoed werden. Het voordeel is er vooral vanaf tweemaal modaal en hoger. Daar komt dan nog het nadeel bij dat die boeken natuurlijk niet echt gratis zijn, maar door de belastingbetaler worden gefinancierd. Dat betekent weer: nadeel voor iedereen, want iedereen betaalt er aan mee. Óók de weinigverdienende ouders die voorheen 100% vergoeding kregen, zijn nu via de belasting (of de bezuinigingen) weer het haasje. Tweemaal modaal ontvangt hooguit ‘minder meer’.
Het bedrag dat je noemt, is trouwens idioot hoog. OCW liet becijferen dat het gemiddelde boekenpakket tegen de 300 euro kostte, echt geen 500 euro. Als jij voor je kinderen een school met een gigantisch duur boekenpakket hebt uitgezocht, heb je nu extra mazzel – maar je kunt er dan nu op rekenen dat die school in het pakket drastisch gaat snoeien.
Ik schreef: “doordat de keuzevrijheid door de schoolleiding wordt versterkt”
maar dat moet zijn: “doordat de keuzevrijheid door de schoolleiding wordt beperkt”
@hminkema
Vanuit een andere hoek bevestig je wat ik ook zie. Ook ik vrees dat over 5 jaar het aanbod smaller zal zijn dan het huidige aanbod. Fusies tussen uitgevers dragen daar ook aan bij.
Overigens: toevallig had mijn moeder het erover dat ze mijn broers 25 jaar terug ieder met 500 gulden naar school liet gaan, nodig voor de boekenpakketten. Ze deden indertijd alle drie mbo werktuigbouw …en zaten in verschillende leerjaren.
Gelet op de inflatie is de conclusie duidelijk: er wordt heel veel minder aan schoolboeken uitgegeven.
Ik ben blij dat ik deze website gevonden heb. Is een welkome aanvulling op mijn repertoire bookmarks
. Leuk dat je zo verfrissende inzichten hebt!
@hminkema,
In deze discussie lopen twee zaken door elkaar: het inhoudelijke verhaal en het economische verhaal.
Ik kan mij niet goed voorstellen, dat het inhoudelijke aspect door de samenstellers van het studiepakket, de School dus, op enige wijze begrensd zou worden doordat de kosten van het studiepakket niet mogen uitstijgen boven een X bedrag.
Bij dit soort gevallen voorziet een extra eigen bijdrage van ouders hierin.
In ons geval, werden er gedurende het schooljaar nog extra boeken aangeschaft die buiten het pakket vielen. Ik heb het graag betaald, ook al was het een aderlating.
Daarnaast blijven docenten hun ELO bijdragen maken, als aanvulling op het boekenpakket.
Voordelen of nadelen van het gratis boekenpakket: opmerkingen hierover moet je richten aan degenen die dit allemaal hebben bedacht. Dat zijn niet de ouders.
Beste Tim,
Deze discussie bevat inderdaad een inhoudelijke en een economische invalshoek. Die lopen niet door elkaar, maar ze zijn met elkaar verbonden. Het economische voordeel van de lagere boekenkosten blijft uit, wat blijft is het economische voordeel voor ouders van een hoog inkomen. Daar tegenover staat een inhoudelijk nadeel dat het aanbod aan schoolboeken onder druk staat en dat de mensen die er mee moeten werken, in hun keuze beperkt worden.
Dat laatste kun jij je “niet voorstellen”. Toch is het waar. Daar zit precies het probleem. Ook de minister “kon het zich niet voorstellen”, al werd zij daartegen van diverse kanten gewaarschuwd. Het is de verblindheid die een bepaald denkbeeld, een ideologie zo je wilt, oplevert. We laten de bepaler betalen, en dan komt het allemaal goed. Whatever the consequences.
De consequenties zijn in deze draad duidelijk beschreven: de verhoopte concurrentie blijft uit, de verhoopte prijsdaling blijft uit (alsof daarop zoveel te winnen was), winst voor uitgevers (die daarmee minder populaire leergangen konden financieren) is veranderd in winst voor distributeurs (die geen boeken uitgeven), leraren moeten alsjeblieft spelen om het voor hen beste schoolboek te mogen uitkiezen – waar ze hun dagelijks bedrijf aan ophangen – en tweederde van de ouders wordt er geen snars beter van.
Als jij denkt dat schoolbesturen er happig op zijn om de ouders nog een X bedrag te laten betalen voor de ‘gratis’ schoolboeken, dan zitten jouw kinderen op een andere school met andere ouders dan pakweg 80% van Nederland. Niet alle ouders zitten namelijk op een ‘aderlating’ te wachten, en het is ook nog eens antireclame voor de school.
De kwestie van het ‘gratis boekenpakket’ hoort thuis in een maatschappelijke discussie. Met mensen die ‘het bedacht hebben’ en mensen die ‘er mee akkoord zijn gegaan’. Of nog steeds gaan. Het is namelijk erg leerzaam te merken dat goede bedoelingen in onderwijsland continu anders uitpakken dan gedacht. Maar dat moet je wel willen zien, natuurlijk. Ook al “kun je het je niet voorstellen”.
@Hannes Minkema,
Op het gevaar af naief te worden genoemd het volgende: ik begrijp dat jij de praktijk van de gratis schoolboeken als mislukt beschouwd omdat ouders er niets aan hebben, de school andere boeken krijgt dan ze zou willen en dat distributeurs er winst op maken.
Analoog aan de apothekers die soms vooral zelf mogen bepalen welke medicijnen ze leveren aan de consument, beweer je dat scholen een ander boekenakket krijgen dan ze willen.
Als dat zo is, is dat een kwalijke zaak.
Maar of bijbestellen van extra boeken antireclame is voor de school betwijfel ik, de boodschap is dan: wij houden het scherp in de gaten en nemen als school onze verantwoordelijkheid door de nodige lesstof zèlf te regelen.
Waarom je meent dat uitgevers hier minder winst op maken ontgaat mij even.
Dat de distributeur minder marge krijgt dan een boekhandel, maar er veel meer werk aan heeft mag best genoemd worden. Boekhandels krijgen minstens 40% – bij eboeken vaak veel meer – terwijl ze de boeken – ik zeg het even oneerbiedig – alleen maar hoeven uit te laden, in de winkel te leggen en af te rekenen. De distributeur heeft echt meer werk, voor minder marge.
Dat ik als ouder niets zou merken van het ‘gratis boekenpakket’ is onzin, de rekening van van Dijk is aanzienlijk lager dan toen bij Iddink.
Ik snap dat je je als studieboekenauteur in de kou gezet voelt, als gevolg van het nieuwe beleid. In ieder geval kan ik wel begrip opbrengen voor jou probleem, dat vind ik erg vervelend voor je, maar ik zou bij deze veranderende situatie niet de distributeurs of ouders nawijzen, maar degenen die het gratis boekenpakket hebben bedacht en nu verantwoordelijk zijn voor wildgroei de praktijk.
Prasanna Lal Das van de Wereldbank vraagt zich af hoe burgers te interesseren zijn voor een breed aanbod uit #opendata. Dit in een maatschappij waar traditioneel nationalistische papieren instanties en boekenhuizen moesten verdienen. Lees http://bit.ly/mOx5LR Populariteit én effectiviteit van apps kán de doorbraak betekenen in gevestigd boekhandel land indien rijke en betrouwbare openbare data bronnen bij verrassing worden aangewend voor het maken van apps.
Pogen geleidelijk over te gaan op apps hebben minder kans, want trage doch bezwarende opwerpingen vanuit diverse snobistische boeken hoeken zullen breed invoeren van apps tegenwerken vanwege de kosten verbonden aan Androïd leesapparatuur. Die trage opwerpingen kunnen crisis van de moderne kennisbranche in de hand werken tenzij technisch vernuft, auteurs en distributeurs elkaar weten te vinden in het opboksen tegen nieuwe elementen. Het is nodig uniforme eisen op te stellen voor apparatuur wat betreft scherm-grootte, scherm-helderheid en connectiviteit. Dan kunnen de genoemde gratis openbare bronnen worden geïncorpereerd in het verdienmodel van uitgaven die toch wel door het publiek worden gekocht omdat verantwoordelijke scholen het aanbevelen en vragen…
nagemomen bericht: van Dijk stuurt een mail dat ze ook enkele eboeken op de ELO hebben gezet. Dus eindelijk, eindelijk druppelen de eboeken ook het onderwijs binnen