Verslag lezing ‘De Google Books revolutie’ 12 mei 2010

Gevolgen voor cultuur, wetenschap en auteursrecht in Europa.
Sprekers: Jean-Claude Guédon, Bernt Hugenholtz en gespreksleider Gerrit Jan Wolffensperger

Aan het Spui 25 werd 12 mei j.l een interessante lezing gegeven over Google Books. Google Books, ook wel ‘Google Book Search’ of ‘Google Zoeken naar boeken’ genoemd, is een webdienst van Google om de tekst van gedigitaliseerde (gescande) boeken te doorzoeken op bepaalde woorden.  De boektekst van de na zoeken gevonden boeken waarop geen auteursrecht rust kan men in het geheel inzien of downloaden in pdf-formaat. Als er wel auteursrecht op rust, ziet men maar een klein stukje, een snippet (snipper), van de boektekst, namelijk een paar regels rondom het zoekwoord.

Bernt Hugenholtz startte de lezing met de uitleg uit hoe het Google Partner Program m.b.t het boekenproject  van Google werkt. Er zijn op dit moment zo’n 30.000 uitgevers bij Google Books aangesloten, goed voor in totaal 2 miljoen boeken. In ruil voor het aanleveren van de boeken, krijgen de auteurs en/of uitgevers publiciteit in de vorm van links naar hun website.

Daarnaast bestaat het Google Library Project, dit project heeft als doel om alle boeken van alle bibliotheken ter wereld te scannen, te indexeren en ‘snipperen’. Op dit moment gaat het om 10 miljoen boeken van bijna alle grote Amerikaanse universiteiten. Een kanttekening is dat voor 80% van de boeken Google geen toestemming van auteur of uitgever heeft gekregen. Deze boeken zijn auteursrechtelijk beschermd. Authors Guild en Association of American Publishers zijn hier tegen in opstand gekomen en willen dat Google stopt met het inscannen van deze boeken en het ‘snipperen’ hiervan.  Deze twee organisaties hebben een rechtszaak namens Amerikaanse auteurs en uitgevers tegen Google aangespannen.

Vooruitlopend op de rechtsuitspraak is er een schikking tussen Google en de auteursorganisaties tot stand gekomen. Het zgn. Google Books Settlement (GBS) houdt in dat Google auteurs en/of uitgevers betaalt voor het gebruik van hun boeken. Deze betalingen lopen via de Book Rights Registry, een Amerikaanse versie van de Nederlandse Buma Stemra. Er is tot op heden nog niet gestart met de betalingen aan auteurs/uitgevers door Google. Verder staat in de eerste versie van het Google Books Settlement dat Google automatisch de licentie krijgt om Amerikaanse boeken die ‘out of print’ zijn, integraal te tonen (volledige inhoud) en te verkopen (vercommercialiseren van niet meer leverbare titels).

Jean-Claude Guédon vervolgde de lezing met zijn visie op het Google Booksproject. Hij zette de geschiedenis van het woord uiteen. Het begon met het verspreiden van het woord door monniken in de 15^e eeuw, ook wel de boekdrukkunst genoemd. De eeuwige vraag is altijd ‘hoe organiseer je tekst?’, tekst beweegt namelijk alle kanten op. Er zijn 3 onderdelen met het oog op het verspreiden van tekst:

1. Mensen
2. Documenten
3. Machines

Het is een misvatting dat digitaal een verlenging van print is. Digitaal is niet alleen een digitale versie van het woord, maar veel meer. Op dit moment kijkt iedereen naar de toekomst door in de achteruitkijkspiegel te kijken aldus Jean-Claude Guédon. De afgelopen 50 jaar zochten uitgevers naar digitale oplossingen om hun drukproces beter en sneller te krijgen. Nu is de oplossing er, maar haken uitgevers massaal af. Google geeft het zoeken naar en in boeken een nieuwe dimensie, Google vervult de fantasie om snel door honderden boeken te zoeken. Google denkt voor de lezer en geeft aan wat de zoekopdracht oplevert. Alleen weet niemand hoe en waarom er bepaalde zoekresultaten uitkomen, dit door het geheime zoekalgoritme van Google.

Hierdoor is Jean-Claude Guédon bezorgd, Google geeft ons de tekst ter inzage, maar niet het hele boek als dat niet mag van de auteur of uitgever. Maar Google heeft wel het volledige boek. Wat gebeurt er met de boek in de toekomst? Google zegt ons dat wij hen moeten vertrouwen, Google is altijd open naar eigen zeggen. Maar de cultuur verdwijnt op deze manier. Wat betekent dit voor onze cultuur en kennis, als iedereen naar Google luistert, die bepaalt wat wij te lezen krijgen, wat wij zoeken?

Het alternatief ligt volgens Jean-Claude Guédon in het onderwijs. Scholieren moeten zo jong mogelijk wegwijs gemaakt worden op het internet en attent gemaakt worden op de waarde van tekst. Jeugd moet gemotiveerd worden om zelf hun cultuur om te zetten in tekst. Zo kan de eigen cultuur bewaakt worden, niet Google bepaalt dan wat wij lezen en zoeken, maar de jeugd. Voorwaarde is hiervoor is dat het huidige Auteursrecht herzien moet worden, dit is niet meer afdoende in het digitale tijdperk.

Jean-Claude Guédon had nog een duidelijke mening over uitgevers. Hij deelde de zaal mee dat uitgevers in een andere wereld leven op dit moment. Uitgevers proberen print om te zetten naar digitaal zonder omzetverlies, dit is immers hun verdienmodel. Zij proberen de markt te controleren en te reguleren, denk aan Amazon’s Kindle in Amerika dat een eigen leesformaat ontwierp en de markt controleert en reguleert. Consumenten kopen het digitale boek niet meer, maar betalen voor inzage in het e-book, het e-book wordt in de toekomst geen eigendom van de lezer, maar kan ten alle tijden en overal ingezien worden. Hier moeten uitgevers op inspringen en meer denken aan het ‘kennis delen-effect’.

Bernt Hugenholtz sloot de lezing af met de status van het Google Books Settlement op dit moment. De rechtszaak loopt op dit moment twee jaar, alle verhoren (honderden) met voor- en tegenstanders van het Settlement zijn achter de rug. Verwacht wordt dat de rechter in Amerika nog voor de zomer met een uitspraak over het Settlement komt, maar dit zal ongeacht de uitspraak worden verworpen door een van de partijen. Verwacht wordt dat de zaak voor de Supreme Court gaat komen.

Wat zijn precies de bezwaren tegen het Google Booksproject?

• Monopoliegevaar, Google zou te dominant worden (alleenrecht op verspreiden van de boeken) en er zou een groot commercieel gevaar in schuilen.
• Het Settlement is bindend voor alle auteurs en uitgevers indien de rechter het Settlement goedkeurt. Het zou ook bindend zijn voor auteurs en uitgevers die onvindbaar zijn of moeilijk te traceren. Iedereen stemt automatisch toe indien het Settlement ingaat.
• Auteurs en uitgevers moeten zich actief afmelden bij Google (opt-out) voor ieder boek waarvan zij niet willen dat het bij Google verschijnt.
• ‘Out of print’ betekent ‘boeken niet beschikbaar in Amerika’, dit zou betekenen dat nagenoeg alle boeken afkomstig uit Europa bij Google vindbaar zouden worden.
• Bij de totstandkoming van het Settlement is geen enkele buitenlandse organisatie betrokken. Schrijvers en auteurs die niet bij het Authors Guild of Association of American Publishers zijn aangesloten, stemmen dus per definitie in met het Settlement.

Het Google Books Settlement is in november 2009 aangepast door deze bezwaren. Het Settlement is nu alleen geldig in Amerika. Google moet nu voor ieder ander land bij alle auteurs- of uitgeversorganisaties of individuele organisaties een licentie aanvragen om toestemming te krijgen voor het online zetten van hun boeken.  Dit heeft wel gevolgen voor andere soortgelijke projecten zoals Europeana, deze organisatie krijgt zelfs subsidie van de Europese Commissie om cultuur te digitaliseren. Ook het archief van historische kranten zou problemen krijgen door deze uitspraak. Er zou immers door deze organisaties ook toestemming aan iedere auteur en/of uitgever gevraagd moeten worden. De uitspraak zou niet alleen voor Google mogen gelden.

Dit heeft geleid tot een Europese discussie, deze licentie-uitspraak leidt tot 27 overeenkomsten met Google in de 27 Europese landen. Het zal nog jaren duren voordat er één Europese overeenkomst komt waarin de rechten en toestemmingen zijn geregeld. Een Europese aanpak waarin de overeenkomst lijkt op het CAO-model lijkt nog ver weg, omdat ieder Europees land een eigen rechtendiscussie heeft op dit moment.  De zorg van zowel Bernt Hugenholtz als Jean-Claude Guédon is het conserveren van het cultureel erfgoed, wat verloren lijkt gaan door rechtendiscussies en het tegenhouden van initiatieven zoals Google Books.

Beide heren sloten af met de conclusie dat Europese overheden het zichzelf kwalijk moeten nemen dat niet zij maar Google met een project als Google Books moest komen. Overheden hadden Google een stap voor moeten zijn en hun eigen cultureel erfgoed moeten inventariseren, indexeren en publiceren.  Amerika heeft straks de grootste online bibliotheek ter wereld, zij lopen jaren voor op Europa en Amerika zal ook ongeacht de uitspraak van de rechter nog verder voorop komen te lopen qua het digitaliseren van hun cultureel erfgoed.

Bas Vermond